در خراسان به پشم‌های سفید خالص را صوف مینامند. پشم‌های به‌رنگ سفید شکری و گل‌بهی از شتربچه‌های کم سن و سال به دست می‌آید. هنرمندان قالی‌های خودرنگ، در بعضی موارد برای تهیه رنگ‌های خاصی از سایه روشن‌های مورد نیاز، مانند نقاشان، زمینه مخلوط کردن پشم‌ها را فراهم و با روش ریسندگی سعی می‌کنند نخ‌هایی با رنگ‌هایی روشن‌تر یا تیره‌تر و خامه‌هایی رنگین‌تر یا ملایم‌تری به‌دست آورند که کاری بسیار پرزحمت و وقت‌گیر است.

• منبع: مجموعه مقالات اولین هم‌اندیشی هنر فرش، هراتی، محمد مهدی، «جلوه‌های طبیعت در قالی‌های خودرنگ»، فرهنگستان هنر، تهران، 1387.

الف - قیمت نخ، پشم، ابریشم، خامه، چله و پود:

1. نخ نمره 5 خام پنبه‌ای هر کیلو 21500 ریال
2. نخ نمره 10خام پنبه‌ای هر کیلو 25000 ریال
3. نخ نمره 20 خام پنبه‌ای هر کیلو 28000ریال
4. نخ نمره 24 خام پنبه‌ای هر کیلو 31500 ریال
5. نخ نمره 30 خام پنبه‌ای هر کیلو 33000 ریال
6. خامه 10 دو لا برای تابلو فرش کیلویی10000 تومان
7. خامه صد در صد خارجی پشمی بقچه ای (4.5 کیلو) – 17-20 هزار تومان
8. خامه صد در صد داخلی پشمی بلوچ سفید بقچه ای 12- 15هزار تومان
9. خامه صد در صد دباغی پشمی بقچه ای 4- 3 هزار تومان
10. خامه مخلوط دباغی پشمی بقچه ای 4- 5 هزار تومان
11. خامه مخلوط دباغی پشمی سفید بقچه ای 8- 7 هزار تومان
12. خامه ابریشمی کجین کیلویی 3- 10 هزار تومان بر حسب نوع کجین
13. خامه ابریشمی گل کیلویی 35- 38 هزار تومان
14. خامه ابریشمی روسی کیلویی 45 هزار تومان
15. ابریشم چله هر کیلو 45- 50 هزار تومان
16. پشم ناشور بلوچی هر کیلو 500 تومان
17. پشم نیم شور بلوچی هر کیلو-1100تومان
18. پشم الوان ناشور هرکیلو250-400تومان
19. پیله تر کیلویی 3600 تومان (آخرین قیمت فروخته شده)
20. پیله خشک کیلویی9500 تومان
21. چله20 15 لا و 12 لا کیلویی 3700 تومان
22. پود ضخیم10 بیست لا3500 تومان

ب - قیمت مواد رنگزا و دندانه:

1. روناس مرغوب کیلویی 3500 تومان
2. نیل آلمانی کیلویی 25000 تومان
3. قرمز دانه کیلویی100000 تومان
4. اسپرک کیلویی6000 تومان
5. پوست گردو و انار کیلویی 300 تومان
6. پوست انار کیلویی 500 تومان
7. رنگزای اسیدی حداقل کیلویی 8000 تومان
8. رنگزای مستقیم حداقل کیلویی 6000 تومان
9. زاج سفید کیلویی 330 تومان

ج - دستمزد رنگرزی:

1. هزینه رنگرزی شیدهای مختلف به صورت درهم با رنگهای شیمیایی کیلویی700 تا 1000 تومان
2. هزینه رنگرزی شیدهای مختلف به صورت درهم با رنگهای طبیعی کیلویی1200 تا 1800 تومان
3. رنگرزی سورمه‌ای با نیل کیلویی 3500 تومان
4. رنگرزی لاکی و گل اناری با روناس کیلویی 5000 تومان 

منبع: سایت اطلاع‌رسانی فرش ایران

الف – اثر مواد شيميايي بر الياف پشم :
    اثر اسيد بر روي پشم:
    اسيد غليظ و قوي مانند اسيد سولفوريك باعث هيدروليز و شكستن پيوندهاي پيتيدي - -CO-NH در زنجيره هاي پروتئيني پشم مي شود.
    گستردگي و دامنه هيدروليز توسط اسيد را نمي توان به طور دقيق مشخص نمود. در هر صورت شكستن اتصالات و پيوندهاي پيتيدي باعث كوتاه شدن زنجيره ها و كاهش استحكام الياف مي شود .
    در كل اثر اسيد بر روي پشم به عواملي نظير : غلظت – دما – زمان – نوع اسيد بستگي دارد، به عنوان مثال : اسيد سولفوريك رقيق (10-5) درصد حتي در دماي بالا اثر چندان زيادي بر روي پشم ندارد به همين دليل، در عمليات كربونيزاسيون از اسيدسولفوريك رقيق استفاده مي شود و يا حتي در رنگرزي پشم با رنگهاي اسيدي يكنواخت شونده در دماي جوش تا (4) درصد اسيد نيز استفاده مي شود. (نكته: كربونيزه كردن، از بين ناخالصيهاي سلولزي پشم كه بوسيله اسيد انجام مي شود).
    اسيد رقيق با گروههاي انتهايي و جانبي و زنجيره هاي پيتيدي واكنش داده و گروه هاي سولفات و سولفاميك ايجاد مي كنند. ايجاد اين گروهها باعث جذب نشدن رنگ در آن نواحي مي شود، بنابراين اگر عمل كربونيزاسيون بصورت نايكنواخت انجام داده شود احتمال رنگرزي نايكنواخت وجود دارد.
    اسيد غليظ علاوه بر پيوندهاي پيتيدي ، پيوندهاي دي سولفيدي (اتصالات عرضي بين زنجيره ها) را نيز مي شكند . شكسته شدن اين پيوندها باعث افزايش حلاليت پشم در قليا مي شود.
    
    اثر قليا بر روي پشم:
    ميزان اثر قليا بر روي الياف پشم به غلظت – دما – زمان – نوع قليا بستگي دارد. به عنوان مثال:
    قلياي ضعيف مانند كربنات سديم (na2co3) در دماي محيط براي شستشوي پشم ، همراه با صابون استفاده مي شود . البته اگر غلظت كربنات زياد باشد و مدت زمان واكنش نيز طولاني گردد ، ميزان آسيب وارده به پشم زياد خواهد بود.
    محلول قلياي قوي خيلي غليظ (سود سوز آور 40-37درصد) در دماي محيط در مدت زمان كوتاه (5دقيقه) اثر تخريبي شديد بر روي پشم نشان نمي دهد ، بلكه فقط فلسهاي پشم را جدا مي كند از اين روش در حدود (40) سال قبل براي فلس زدايي استفاده مي شده است.
    محلول سود سوز آور 5% در مدت زمان حداكثر 5 دقيقه در دماي جوش الياف پشم را حل مي كند ، زيرا در دماي بالا منافذ الياف باز مي شوند و مواد الياف شده و راحتتر الياف را تخريب مي كنند.در صورتي كه در دماي پايين اين تخريب كمتر است.بعد از انجام هر عمليات قليايي ، خنثي سازي با اسيداسيتيك ضروري است ، چون قلياي باقيمانده در مدت زمان طولاني به مغز الياف نفوذ كرده و باعث تخريب پشم مي شود.
    بر اثر استفاده از قليا پشم زبر مي شود ، چرا كه چربي هاي آن توسط قليا هيدروليز خواهد شد .براي جبران اين مورد مواد نرم كننده (كاتيوني) به پشم اضافه مي نمايند.

در سال 1928 کمپانی دوپنت یک برنامه ی تحقیقاتی اساسی را روی پلیمر ها به سرپرستی کاروترز آغاز کرد. دو سال پس از شروع تحقیقات گروه متخصصین توجه خود را به پلیمر های تشکیل دهنده الیاف معطوف نمودند. موفقیت های اولیه در زمینه پلی استر بود . آنها با ترکیب کردن هگزا متیلن گلیکول و اسید آدیپیک یک استر تهیه نمودند که قابلیت خود پلیمر شوندگی و ایجاد یک زنجیر مولکول بلند و نیز خاصیت لیف شوندگی داشت.

به هر حال الیافی که از این پلی استر اولیه ساخته شدند خیلی محکم نبودند و مشکلات جدی فراهم نمودند به طوری که گروه تحقیقاتی تقریبا کار را متوقف نمودند. کاروترز با جانشین کردن هگزا متیلن دی آمین به جای هگزا متیلن گلیکول این مشکلات آنی را بر طرف نمود و با ترکیب کردن هگزا متیلن آمین با اسید آدیپیک ماده ی مقدماتی نایلون را به دست آورد.

H₂N(CH₂)₆NHCO(CH₂)₄-CONH(CH₂)₆-NHCO(CH₂)₄COOH

این مولکول قابلیت خود متراکم شونده و تشکیل زنجیر بلند مولکولی با خواص لیف شوندگی داشت و نظر به تعداد اتم کربن که در مونومرهای آن وجود دارد نایلون 66 نآمیده می شود. این گروه تحقیقاتی تعداد کثیری از سایر پلیمر های نایلون از جمله آمینو کاپرویک اسید که قابلیت خود متراکم شوندگی و تشکیل ماده ی مقدماتی نایلون 6 را داشت مورد آزمایش قرار داد.

<-- H₂N-(CH₂)₅-COOH + H₂N-(CH₂)₅-COOH

H₂N-9CH₂0₅CONH₉CH₂O₅COOH --> H{NH(CH₂)₅CO}OH

این لیف به دلیل اینکه 6 اتم کربن در ساختمان اسید آمینه ها در آن وجود دارد نایلون 6 نامیده می شود. در آن زمان ساختن دی آمین ها و دی کربوکسیلیک اسید ها ساده تر و ارزان تر از آمینو اسید ها بود. به این علت نایلون 66 توسعه ی بیشتری یافت و اولین لیف پلیمر سنتز شده تجارتی بود که در سال 1938 در ویلمینگتون امریکا تولید گشت. در انگلستان این لیف ابتدا به وسیله کمپانی بریتیش نایلون اسپینرز ریسیده شد و لیف نایلون 66 تحت نام تجاری BRI- NYLON شهرت یافت .هنگامی که متخصصین در امریکا و انگلستان شدیدا روی توسعه نایلون 66 کار می کردند در اروپا نیز کارهای تحقیقاتی و پیشرفته در مورد نایلون ها جریان داشت. در سال 1937 یک کمپانی المانی برای ساختن نایلون 6 کاپرولاکتام را پلیمر کرد. گرچه نایلون 66 و 6 جز اولین الیاف پلی آمیدی بودند که به بازار عرضه شدند اما پلی آمید های دیگری نیز تهیه و به بازار عرضه شدند ریلسان که به نام نایلون 11 شهرت دارد در فرانسه تهیه گردید که ماده  ی اولیه ی آن روغن کرچک بوده است.

برای مشاهده ی متن کامل روی ادامه ی مطلب کلیک کنید...

مواد اولیه اصلی فرش دستبا ف عبارتند از پشم، پنبه، ابریشم که ذیلا اشاره ای به وضعیت جهانی آنها می نماییم:

1- پشم: 

کشور ایران در میان کشورهای تولید کننده پشم در جهان رتبه چهارم را دارا می باشد.طبق آمار منتشره فائو FAO کشور ایران پس از 1- استرالیا 2- چین 3- نیوزیلند چهارمین تولید کننده پشم در دنیا می باشد.

براساس آمار و اطلاعات فائو میزان تولید پشم در 20 کشور عمده جهان که بالاترین میزان تولید پشم را دارا می باشند به شرح زیر می باشد:

میزان تولید پشم در 20 کشور عمده در سال 2005

2- پنبه:

میزان تولید پنبه در جهان در سال گذشته حدود 25 میلیون تن بوده است . بزرگترین مصرف کنندگان پنبه در جهان عبارتند از:1- چین 2- هند 3- پاکستان 4- ترکیه 5- آمریکا

بزرگترین واردکنندگان پنبه در جهان عبارتنداز:1-چین 2- ترکیه 3-بنگلادش 4-پاکستان 5-اندونزی

بزرگترین صادرکنندگان پنبه در جهان عبارتنداز:1-آمریکا 2-ازبکستان 3-هند 4-استرالیا 5-برزیل

میزان تولید پنبه در ایران سالانه بین 70 هزارتا 100 هزار تن است که عمدتا در داخل کشور مصرف می شود و با توجه به نیاز 120 هزار تنی کشور کمبود آن حدود 20 تا 30 هزار تن از خارج وارد می شود.در گذشته ایران یکی از صادر کننرگان پنبه بوده است.

میزان تولید پنبه در کشورهای عمده جهان (واحد:هزارتن)

مساحت زیر کشت پنبه در کشورهای  مختلف جهان در سال جاری(واحد:هزار هکتار)

3- ابریشم:

مصرف ابریشم در جهان سالانه حدود 125000 تن می باشد.کشور چین بزرگترین تولید کننده ابریشم در جهان است که حدود 69% تولید ابریشم در جهان متعلق به این کشور است.پس از آن هند با 15% تولید جهان در رتبه دوم قراردارد.

هند دومین تولیدکننده ولی اولین مصرف کننده ابریشم در جهان می باشد که سالانه حدود 25 تا 28000 تن ابریشم مصرف می نماید . معمولا میزان کمبود ابریشم خودرااز کشور چین وارد می کند.صادرات ابریشم از چین به هند طی 8 ماهه  سال 2006 حدود 3/283 میلیون دلار بوده است.کره شمالی و ترکمنستان هر کدام  5/4 درصد از تولید جهانی را بعهده دارند.بزرگترین صادر کنندگان ابریشم در جهان :چین با 45%-هنگ کنگ با 2/3% و کره شمالی با 8/2% و بزرگترین وارد کنندگان ابریشم:ایتالیا با 3/15% -ژاپن با7/11%-هند با 8/8% و کره جنوبی با 7% در رده های بعدی قرار دارند

تولید ابریشم در جهان:

1- چین حدود 70 تا 80 هزار تن

2-هند حدود 15 تا 18 هزار تن

3- کشورهای CIS و روسیه مجموعا حدود 33000 تن

4-برزیل حدود 2500 تن

5- کره شمالی حدود 1250تن

6-تایلند و ویتنام هریک حدود 1100 تن

در ایران یطور متوسط سالانه حدود 700 تا 800 تن نخ ابریشم تولید می شود که میزان مصرف و نیاز کشور سالانه حدود 2000 تن است لذا کسری مورد نیاز از خارج عمدتا از کشورهای CIS و چین وارد می شود.مصرف عمده ابریشم در کشور ما درتولید فرش دستباف می باشد.

·          منبع: شرکت سهامی فرش ایران