ذوق و خلاقیت هنری هر ملتی از سنتها . فرهنگ ها .گستره تمدنی.حوزه زیست محیطی و جغرافیایی آن ملت ریشه و الهام میگیرد.
سرزمین ایران مهد تمدن چندین هزار ساله است و مهمترین ابزار حفظ هویت این تمدن هنر و فرهنگ آن است که در فراز و نشیبهای گوناگون همواره زنده مانده و در کنار جهان بینی اسلامی محتوا و شکلی جدید پیدا کرده است.

از جمله هنرهایی که در سرزمین ایران به مرور زمان به حد کمال رسیده و  ذوق هنرمند ایرانی در پهنه آن فرصت تجلی فراوان یافته هنر قالیبافی است و دلیل این شکوفایی و تعالی را باید در خصوصیات ذاتی ایرانیان و گستره جغرافیایی اقلیمی این سرزمین جستجو کرد.

از این روز مرکز ملی فرش ایران با هدف نشان دادن جنبه های مثبت این هنر صنعت ارزشمند که آئینه تمام نمای ذوق هنری ایرانیان است قصد دارد اولین مسابقه عکس فرش دستبافت را برگزار کند.

آخرین مهلت ارسال آثار، ۲۰ فروردین سال ۱۳۸۸ می باشد و تاریخ برگزاری نمایشگاه در ۸ اردیبهشت همان سال تعیین گردیده است. مجموعاً ۸۰ عکس برای مسابقه انتخاب می شود که به ازای هر عکس، مبلغ ۸۰۰ هزار ریال به عکاس آن تصویر تعلق می گیرد. علاوه بر این مبالغ، جوایز نقدی بسیار ارزنده تری به ۱۰ نفر نخست تعلق می گیرد. برای اطلاعات بیشتر، حتماً اینجا کلیک کنید.

• منبع: مسابقه عکس فرش دستباف

چند وقت قبل که برای عکاسی از بازار فرش قم به این شهر سفر کرده بودم منظره ای جالب رو دیدم من تو زندگیم همه جور دست فروشی رو دیده بودم اما دست فروشی ابریشم در کنار خیابون رو ندیده بودم اگه گذرتون به این بازار در این شهر افتاد دیدن زنان بافنده ای که درحال خرید از دست فروشان ابریشم هستند رو از دست ندید چون قطعا براتون جالبه این هم همون ابریشما هستن!

سفر از قزوين به تهران به منظور عكاسي كه اين روزها تبديل به يك عادت شده است برايم كمي عادي شده.اما يك سال منتظر روز افتتاحيه نمايشگاه فرش بودم تا بتونم از افتتاحيه عكاسي كنم اما عجله بيش از حد براي به موقع رسيدن عكسها به دفتر نشريه كم مونده بود به قيمت جونم تموم بشه به هر حال اون حادثه خطرناك در اتوبان و زيبايي بيش از حد نمايشگاه كه مرا بيش از اندازه در نمايشگاه نگه داشت دلايلي بود كه نتونستم به موقع برسم شايد قسمت اين بود تا زير عكسها نام وبلاگ www.rang84.blogfa.com بياد و بالاخره شروعي باشه براي گذاشتن عكسهايم درباره فرش كه از مدتها پيش قرار بود اين كار انجام بشه.

اسم بخش عكسها رو با اجازه دوستان ميذارم الوان.

چكيده:

افغانستان كشوري است آسيايي كه بيش از 300 سال از تاريخ استقلال آن نميگذرد.كشوري كه در آن فقر بيداد ميكند.بيش از 55/. از مردم اين كشور زير خط فقر زندگي ميكنند.در اين بين در حالي كه بسياري از مردم اين كشور به كشت تنباكو مشغولند عده اي ديگر در زمينه فرش گام برداشته اند كه البته با سرعت چشم گيري نيز در حال رشد در زمينه صادرات هستند.پرداختن به مسائل و دلايل فزوني صادرات فرش در اين كشور ، براي توليد كنندگان ايراني بسيار مهم ميباشد.

مقدمه:

شكي نيست كه افغانستان از لحاظ اقتصادي از فقيرترين كشورهاي دنيا محسوب ميگردد.مردم اين كشور در حالي با زندگي دست و پنجه نرم ميكنند كه سالها ناامني را تجربه كرده اند.اينك تحت تاثير فضاي جديد ايجاد شده توسط استعمارگران ، كارشناسان و روشنفكران با ايجاد انگيزه سعي در برقرار كردن آرامش و ايجاد توانمندي در ميان افغانها هستند.در اين فضاي ايجاد شده اقتصاد نقش مهمي ايفا نموده است به عقيده كارشناسان صنعت فرش در افغانستان كليدي است در احياي اقتصاد اين كشور. بررسي  فرش افغانستان بدون در نظر گرفتن توليدات افغاني در پاكستان كه در سالهاي اخير توانسته است بخشي از بازارهاي جهاني را تسخير نمايد براي ايرانيان مهم مينمايد.

ايران كه در سالهاي اخير با حضور رقباي جديدي آشنا گشته اينك شايد بايد در انتظار قدرتمند ترين رقيب خود در آينده نزديك باشد.

آشنايي با فرش افغانستان و داستان صادرات :

گرچه به دلايل متعددي كه بر كسي پوشيده نيست در صورت بررسي تاريخ فرش افغانستان بايد از تاريخ فرش ايران بهره جست ميتوان با توجه به صفحات تاريخ از تاريخي كه به هر حال از ايران جدا نيست از آغاز تاريخ فرش افغان چنين گفت:

در كتاب تاريخ بيهقي چنين آمده كه به دستور سلطان محمود غزنوي براي برگزاري بزمي در غزنين آن مكان را با فرش پوشاندند.

نگارگري هاي مكتب هرات كه در آن زمان جزء قلمرو ايران بود نيز منبع موثقي براي آشنايي و بررسي صنايع دستي به خصوص فرش افغان است ، هنرمندان عرصه فرش در زمان گوركانيان هند به اين كشور مهاجرت ميكنند ، در دوران صفويان به دليل در گيري شاهان اين سلسله منطقه ي افغان از ياد ميرود.

پس از يورش نيروهاي شوروي و به دنبال آن هجوم هزاران آواره افغاني به سمت پاكستان افغانيهاي مهاجر به توليد فرش در اين كشور رو آوردند. پس از آن امروز همه توليدكنندگان و صادر كنندگان عمده در پاكستان فرشهاي طرح افغان را در برنامه هاي خود منظور نموده اندكه اين توجه باعث گشته تا امروزه 30% از صادرات فرش پاكستان مربوط به همين طرحهاي افغاني گردد.

زبان رسمي اين كشور فارسي دري است. مساحت اين كشور 652090 كيلومتر است كه در جهان مقام چهلم و در قاره آسيا جايگاه يازدهم را دارا ميباشد.44% از مردم افغانستان را افراد زير 14 سال تشكيل ميدهند.*

براساس سرشماري مقدماتي كميته ملي احصائيه كشور، جمعيت افغانستان در سال 85 24 ميليون نفر بوده است.

99% مردم افغانستان را مسلمانان تشكيل ميدهند كه حدود 80% آنان مسلمانان سني و 19% آنان شيعه هستند.

اساس اقتصاد مرد مردم افغانستان كشاورزي و دامداري است. عمده ترين محصول صادراتي اين كشور مرفين و ترياك است.

شكي نيست كه كشور مذكور از لحاظ اقتصادي يكي از فقير ترين كشورهاي جهان محسوب ميگردد كه عوامل مختلفي مانند جنگهاي داخلي و هجوم بيگانگان از آن جمله است اقتصاد افغانستان با روي كار آمدن حامد كرزي به عنوان رئيس جمهور اين كشور رو به جاده رشد قرار گرفته است. 55% مردم افغانستان زير خط فقر هستند.*

صنعت فرش در افغانستان كليدي است در احياي اقتصاد اين كشور حدود 3 درصد كل جمعيت اين كشور در حال بافت قالي هستند كه اين رقم زماني كه صنايع وابسته مانند توليد پشم ، پنبه ، طراحي فرش ، شتشو و ... را به آن بيفزائيم قابل افزايش است.

در سالعاي اخير حمايت دولت افغانستان را در اين هنر شاهد هستيم بيشترين در آمد صادرات فرش در سال 2005 ميباشد كه به 140 ميليون دلار رسيد.

براساس مطالعه انجام شده توسط آژانس توسعه بين المللي ايالات متحده اگر افغانستان ميتوانست آن بخش از صنعت خود را كه از اين كشور به پاكستان انتقال يافته را بازگرداند گسترش اين صنعت 2 برابر ميشد. براي سالها ميزان توليد فرش در افغانستان داراي بالاترين رتبه از لحاظ متراژ بوده است.با ورود طالبان به عرصه قدرت و شروع جنگها و خون ريزيهاي داخلي بافندگان فرش افغانستان به پاكستان هجوم آوردند. البته پس از دوره قدرت طالبان كه مصادف با سال 2001 ميلادي است حدود 60 % از افرادي كه در صنعت فرش حضور داشتند به افغانستان بازگشتند.

برگزاري نمايشگاه تخصصي فرش افغانستان در ژانويه 2007 در آتلانتاي ايالت متحده كه منجر به فروش 3 ميليون دلا در 3 روز ابتدايي نمايشگاه گشت از پر سر و صداترين اخبار اقتصادي دنيا در آن روزها بود.همين روزها يكي از منتقدين رسانه اي درباره اين نمايشگاه چنين نوشت: من هرگز چيزي شبيه آنچه در نمايشگاه فرش ژانويه هفته گذشته در آتلانتا ديدم را نديده بودم.چون اين نمايشگاه گروهي از مردم كه ميخواهند يكسري محصول را به فروش برسانند نبود،نمايشگاه گروهي از مردم بود كه ميخواهند دنيا را تغيير دهند. منتقد نمايشگاه افغان در ادامه نقد خود آورده است : نيازي نيست يك اقتصاد دان باشيد كه متوجه شويد كه اگر به دليل اينكه ما بيشتر محصولات توليد افغانستان را ميخريم موقعيت تجاري اين كشور بهبود يابد.شايد افغانها به جاي چيزهايي كه طي 25 سال گذشته اين كشور را دچار از هم گسيختگي كرده است به تجارت بيشتر توجه نشان دهند.توليد فرش بسيار ساده تر آسان تر و سودآورتر از توليد دارو يا درگيري در جنگ است.

كارلس گاتي يرز،وزير بازرگاني كه رياست هيات ايالت متحده را به عهده دارد ميگويد:«انتظار ميرود كه اين صنعت طي سالهاي آينده رشدي اساسي داشته باشد و رويداد ظهور مجدد افغانتان در بازار فرش جهاني حقيقتا لحظه اي تاريخي خواهد بود.»

سوزان همراك مان مير بخش اجراي عمليا بازسازي و سرمايه گزاري عراق و افغانستان در وزارت بازرگاني ميگويد:«ما درصدد كمك به افغانستان براي بازيابي هويتش هستيم تا كل توليد اين محصول را به آنجا بازگردانيم به طوري كه آنها بتوانند مهر كردن فرشها را بنام محصول افغانستان آغاز كنند.»

طبق اضهارات مشاور امور تجاري و نمايشگاهي افغانستان در ايران كه در نمايشگاه فرش كيش سال جاري در كيش سخن ميگفت سنتي بودن و خود رنگ بودن فرش هاي دستبافت افغان ، از مهمتري دلايل موفقيت فرش افغانستان در بازارهاي جهاني است.

وي در ادامه دليل صادرات فرش افغانستان را به علت ضعف در فرش ايران نميداند بلكه آن را نتيجه آرامش نسبي در چند سال اخير در افغانستان ذكر ميكند. مشاور امور تجاري و نمايشگاهي افغانستان در كيش كه گويا از وضعيت اين نمايشگاه بسيار خرسند بود با افتخار در گفتگوي خود چنين اضهار داشت كه فرش هاي افغاني با رنگهاي گياهي در بازارهاي خارجي مشتريان زيادي دارد و از سال 82 كشورهاي آمريكا ، كانادا و اتحاديه اروپا در اين زمينه امتيازاتي را براي افغانستان در نظر گرفتند كه معافيت مالياتي صدور هر كالايي از افغانستان از آن جمله است. شايد او كه با ديدن غرفه هاي كشورهاي ديگر در مقايسه با غرفه هاي افغاني به وجد آمده بود از حال خود بي خود گشته و در صحبتهاي خود با توليدكنندگان ايران چنين ميگفت:« قطعنامه هاي اخير بر عليه ايران و تحريم يكي از مهمترين كالاهاي صادراتي (فرش) باعث شده كه شما نتوانيد به آساني به امر صادرات بپردازيد ، از طرفي ماليات سنگين 40 درصدي يراي صادرات براي شما مقرون به صرفه نمي باشد. شما ميتوانيد از طريق افغانستان فرش هاي خود را صادر نماييد و به بازارهاي جهاني دست يابيد.»

البته صحبتهاي وي با توليد كنندگان حاكي از آن بود كه در نهايت برند افغانستان بر روي فرش هاي ايران نصب گردد ، اما گفتگوي وي با خبرنگار سايت خبري شركت سهامي فرش ايران خواننده را دچار تفكر ميكن كه آيا افغانستان ميخواهد به اصلي ترين رقيب خود در زمينه فرش به اين سادگي كمك نمايد؟ و يا افغانيها ميخواهند بلايي كه بر سر فرش خود پس از ورود به پاكستان مي آيد را بر سر فرش ما ويران نمايند.*

فرامرز خوشاب يكي از دانشجويان رشته فرش در تحقيقي با عنوان افغانستان ، چالش يا فرصت در چكيده تحقيق خود چنين ميگويد:«پاكستان با استفاده از فرشبافان افغان ، در حال  بهره برداري از آنها در هنر_صنعت فرش دستبافت خود ميباشد. با توجه به كمك مادي و معنوي كشور ايران به كشور افغانستان در سالهاي قبل و بعد جنگ و دوران سازندگي ، اين پتانسيل و جود دارد كه با عقد يك قرارداد بلند مدت ميان دولت با كشور افغانستان اقدام به فعاليت در اين هنر- صنعت نمود و آن را تحت كنترل خود درآوريم و از سوء استفاده كشورهاي رقيب جلوگيري نماييم.»

حال اين سوال مطرح ميگرد كه آيا نويسنده در اين بخش از تحقيق خود شعار فرش ايران را فراموش كرده است ؟

مگر غير از اين است كه كالاي فرش ايران در دنيا با شعار هنر ايراني ، فرش ايراني به تبليغ و فروش دست زده است. حال بايد به همين سادگي شعار خود را كه بيانگر اصل و ريشه هنرمان است را زير پا گذاريم.پيشنهاد نويسنده در فضايي مطرح ميگردد كه متاسفانه بعضي از توليدكنندگان قمي دست به چنين كاري زده اند كه جاي بسي تامل دارد!

با نگاهي اجمالي به نظرات كارشناسان اقتصادي و همچنين كارشناسان امور صادرات فرش افغان و در نهايت بعضي از ايرانيان در ميابيم كه افغانها راهي بزرگ را در پيش گرفته و با سرعت سرسام آوري پا در جاده صادرات فرش گذاشته اند. حال به بررسي دلايل رشد صادرات فرش افغان خواهيم پرداخت.

مهمترين وارد كننده فرش افغان از نظر مقدار آسيا و از نظر ارزش اروپا است كه نشاندهنده آن است كه فرش هاي گران قيمت به سمت اروپا و فرشهايي با قيمت پائين تر به آسيا روانه شده است . آلمان ، سوئيس ، عربستان سعودي و كويت عمده وارد كنندگان فرش افغان ميباشند . سالانه شاهد افزايش تقاضاي مشتريان اروپايي از فرشهاي افغان هستيم .به عقيده كارشناسان انتظار روند تساعدي براي اين حجم از تقاضا و جود دارد. به راستي چه دلايلي باعث اين مهم گشته است؟

1.قيمت هر متر مربع فرش افغان بين 35 تا 100 دلار است . در واقع مهمترين دليل فروش فرش افغان قيمت پائين آن محسوب ميشود كه به عوامل زير مربوط ميگردد:

1-1 . پائين بودن قيمت بافنده مهمترين عامل كاهش قيمت فرش افغان ميباشد همان طور كه قبلا هم گفته شد 44 درصد از جمعيت افغانستان را افراد زير 14 سال تشكيل ميدهن . حجم انبوه بافندگان را در افغانستان كودكان و زنان تشكيل ميدهند. گفته ميشود دستمزد كودكاني كه به دليل فقر مشغول به بافت قالي هستند بسيار نا چيز و در بسياري از موارد بدون اجرت ميباشد. زنان نيز بخش عمده بافندگان هستند.با توجه به عقايد بومي و عدم توجه به نقش زن در جامعه فرش يكي از تنهاترين صنايعي ميباشد كه زنان در آن به امر توليد دست زده اند. استفاده از زنان بافنده كه البته تحت تاثير عوامل مختلف اجتماعي به بافت مشغولند يكي از دلايل كاهش قيمت فرش افغان ميباشد.

2-1 .آب و هواي مناسب در افغانستان موجب كشاورزي و دامداري پر رونق در اين كشور شده است . افغانستان از معدود كشورهايي است كه محصور در كوهستانها و خشكي ها است . مناطق مختلف اين كشور اغلب پوشيده از كوه است اما در جنوب و جنوب غربي مناطق پستي نيز وجود دارد. به همين دليل از  مهمترين مشاغل افغانستان دامداري و كشاورزي است.پرورش انواع دام مانند گوسفند و بز بسيار رواج دارد و تعدادگوسفندان آن نزديك به 18 ميليون راس تخمين زده شده است. پشم توليد شده در اين كشور سالانه بيش از 27000 تن پشم نشسته و 14000   تن پشم شسته بوده است.پشم قره گل بهترين پشم افغان است.

پنبه نيز جزء كالاهاي صادراتي افغانستان است گر چه افغانستان از وارد كنندگان نخ هاي پنبه اي است اما ميزان پنبه تصفيه شده در سال 1980 در اين كشور 23000 تن بوده است.

ابريشم : اين الياف نيز در گذشته نه چندان دور در شهر مزار شريف توليد مي گشت اما با حضور طالبان در اين منطقه از رشد و توليد آن كاسته شد. به هر حال فرشهاي ابريشمي در افغانستان بسيار كم ديده ميشود.

3-1.رجشمار فرش افغانستان پايين بوده است . فرش هاي توليدي اكثرا بين رجشمار 15 تا 25 ميباشند ، اما بافندگان توان بافت فرشهايي با رجشمار بالاتر را نيز دارند. توليد فرشهايي با رجشمار پايين نيز نهايتا به كاهش قيمت مي انجامد.

4-1.پايين بودن سطح توقع توليد كنندگان و همچنين واسطه ها

2.استفاده از طر حاي اصيل افغاني

3. به كار بردن طر حهاي معروف ايراني كه البته به ندرت ديده ميشود.

4.استفاده از طرحهاي ابدايي و تلفيقي هم سو با نياز بازار مصرف

5.توليد فرشهايي با ابعاد كوچك ، فرشهاي افغان به ندرت از ابعا 69/3*50/3 بالاتر ميرود.

6.شركت در نمايشگاهها

1-6 . نمايشگاههاي معتبر بين المللي فرش مانند: دموتكس المان و دبي

2-6 . نمايشگاههايي كه منحصرا براي فرش افغان در نقاط نختلف دنيا برپا ميگردد.

7.امتياز معافيت مالياتي كشورهاي آمريكا،كانادا و اتحاديه اروپا كه در اين زمينه براي كشور افغانستان قائل شده اند.

8.برنامه ريزي و سازماندهي كل از طريق مسئولان كشوري ، در حال حاضر 30% از كالاها در قالب يك برنامه سازمان دهي شده تهيه ميشوند.

9.استفاده از رنگ و صداقت در گفتار . افغانها هنگام فروش فرشهايشان حتي اگر فرشي را كه قصد فروش آن را دارند اگر از رنگ شيميايي استفاده شده باشد حتما اين مطلب را به مشتري متذكر ميشوند.

1-9.در سالهاي اخير اوج استفاده از رنگهاي گياهي و سنتي در رنگرزي الياف افغاني مشاهده ميشود.پوست گردو ، رناس و نيل از عمده ترين رنگزاهاي اين كشور ميباشد.

2-9.استفاده از رنگهاي متنوع ،قرمز ، آجري ، آبي تيره و سبز كه خاص علاقه كشورهاي عربي و تا حدودي اروپايي ميباشد.

10.برگزاري كلاسهاي آموزشي براي بافندگان و ديگر افراد شاغل در زمينه فرش و استفاده از مدرسين اغلب ژاپني

11.حمايت دولت افغانستان از توليد كنندگان در جهت كاهش توليد ترياك

12.حضور بخش خصوصي به صورت عمده كه اكثرا پاكستاني ميباشند.

فرش افغانستان در 10 سال آينده:

خاطرمان آوريم سال 74 را كه سود صادرات فرش ايران در آن سال بالغ بر يك ميليلارد و هفتصد ميليون دلار شد.پس از آن با روند نزولي شديد صادرات هر سال بيش از سال گذشته مواجه شديم. علت اصلي اين امر را كارشناسان مربوطه عدم توجه به كيفيت فرش دانستند با توجه به پايين بودن قيمت فرش افغان و مستهلك بودن آنها و در نتيجه دارا بودن تاريخ مصرف  پايين به نظر ميرسد فرش افغانستان با توجه به پيشرفت كشورهاي ديگر نتواند از جايگاه فعليش بالاتر رود چه بسا با حضور كشورهاي ديگر از جايگاه فعليش نيز پايين تر رود .از طرفي با توجه به عدم منابع مهم صادراتي مانند نفت ، در مقابل كشاوزي و دامداري بسيار مفيد به نظر ميرسد.صنعت و هنر فرش به شدت از سوي دولت آقاي حامد كرزي كه از مخالفان اصلي كاشت ترياك ميباشد مورد حمايت قرار ميگيرد.به عقيده عبدا... احراري توليد فرش در افغانستان توليدي بدون هدف و تفكر است و تحولي در آن وجود ندارد و بدون ارزش افزوده كه از آن به فله بافي ياد ميكند. احراري معتقد است كه اگر فرش افنستان بخواهد در آينده حداقل جايگاه خود را در بين توليد كنندگان حفظ نمايد بايد از فله بافي بپرهيزد.

نتيجه گيري:

با نگاهي بر مقاله شناخت سلايق و نيازهاي بازار جهاني فرش نوشته عبدا... احراري در ميابيم آلمان ، سوئيس از بزرگترين وارد كنندگان فرش ايران ميباشند از طرفي يشترين صادرات فرش افغان به همين دو كشور بوده است. اين مسئله زنگ خطري بزرگ براي فرش ايران است. توليد كنندگان بايد با درنظر گرفتن طرح و نقش ، اندازه ، مواد اوليه مناسب و بافت صحيح سعي در به دست آوردن كل اين بازار به نفع خود باشند كه در اين راه توليدكنندگان و كارشناسان محترم را به مطالعه مقاله اين جانب با عنوان دلايل افت صادرات فرش ايران توصيه مينمايم.

فرش افغانستان در صورتي كه بخواهد در دسته توليد كنندگان بزرگ فرش ايران قرار بگيرد بايد استراتژي توليد فرش خود را تغيير دهد و كالاهاي با كيفيت بالاتر و متمايز توليد نمايد چرا كه كشور پاكستان نيز از طرحهاي فرش افغان نسبتا با همان قيمت و كيفيتي بالاتر توليد مينمايد.

با توجه به مشكلات فراوان اقتصادي در افغانستان چنانچه روند صعودي امروز فرش افغان در سالهاي آينده نيز مشاهده گردد فرش افغان مي تواند به عنوان اولين كالاي سود آور اقتصادي اين كشور محسوب گردد و كشور مذكور را از پايين ترين ميزان ممكن خط فقر نجات دهد!!!

ورتهايم جمعيت شناس هلندي پس از مطالعات خود در اندونزي و مقايسه آن با ساير كشورها به اين نتيجه رسيد كه در جمعيت كشورهاي توسعه نيافته نسبت افراد كمتر از 15 سال به كل جمعيت حدود 40 % يا بيشتر از آن است.به موجب اين تست هر كشوري كه لااقل 40%  افرادش كمتر از 15 سال داشته باشند جزو كشورهاي توسعه نيافته اقتصادي محسوب ميشوند.

*افغانستان يكي از 5 كشور اول زير خط فقر در جهان است.

* بيش از 90% فرشهاي افغاني براي برش ، شست و شو و كارهاي پاياني به پاكستان ارسال ميشوند.اين فرشها با برچسب محصول پاكستان به بازارهاي جهاني صادر ميگردند.

·          فهرست منابع:

1.       گفتگو با عبدا... احراري/خرداد 87

2.       خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران

3.       درسنامه جامع بهداشت ، منوچهر كريمي ، حسين انصاري

4.       سايت شركت سهامي فرش ايران

5.       روزنامه سرمايه

6.       فرش و فرش بافي در افغانستان ، امير سليماني و مهديه مذهب راد

7.       ماهنامه قالي ايران

8.       تحقيق درسي اسكندر قاسم نژاد با عنوان : فرش افغانستان

9.       تحقيق درسي فرامرز خوشاب با عنوان : افغانستان ، چالش يا فرصت

10.   www.usinfo.state.gov

11.   www.warrug.eu

12.   www.iranproud.com

13.   www.rugart.org

به گزارش اعضای انجمن علمی دانشکده فرش اردکان یزد روز ۳۱/۲/۸۷ ورکشاپی با حضور محسن برزگری با عنوان نگاهی بر نمایشگاههای دمتکس و هایمتکس آلمان در ژانویه ۲۰۰۸ برگزار خواهد گردید.

محسن زین العابدینی     

همکار و دوست خوبمان خانم یاسمن چمن خورشید بازگشت شما را از سفر حج خیر مقدم عرض میکنیم

مقدمتان گلباران

از طرف نویسندگان بلا گ

 عکاس: محسن زین العابدینی  

منبع: جام جم آنلاین